Гэхдээ зөвийг мэдэх, зөвийг хийх хоёр адилхан уу?
Хүүхэд:
«Бусдыг хуурах нь буруу.» гэж хэлж чадна.
«Хувийн мэдээллээ хамгаалах хэрэгтэй.» гэж хэлж чадна.
«AI бүх зүйлд үнэн зөв байдаггүй.»
гэж ч хэлж чадна.
Гэхдээ...
энэ бүхнийг мэддэг хүүхэд бодит мөчид зөв сонголт хийж чадах уу?
Энд нэг ялгаа байна.
Мэдлэг.
Бас
дадсан үйлдэл.
Бид хүүхдэд AI-ийн тухай ярихдаа ихэвчлэн дэлгэцийн өмнө суудаг.
Тайлбарлана.
Видео үзүүлнэ.
Бид хүүхдэд AI-ийн эрин үед:
«AI-г зөв ашигла.»
гэж сургах гэж их хичээж байна.
Гэхдээ магадгүй түүнээс өмнө:
«Зөв гэдгийг мэдсэн үедээ зөв үйлдэж сур.»
гэдгийг амьдрал дээр нь хангалттай өгч байгаа эсэхээ өөрөөсөө асуух хэрэгтэй байх.
Өнөөдрийн эх сурвалж
Sun, T., Xia, J. & Ouyang, Y. — AI, Brain and Child, 2026.09.01
The impact of embodied learning activities on young children’s AI ethical decision-making: a study based on the Stroop task.
Оролцогч: 60 цэцэрлэгийн ахлах бүлгийн хүүхэд
Туршилтын бүтэц: 30 + 30
Интервенц: 2 долоо хоног
Сэдэв: AI-ийн ёс зүй + embodied learning
Үр дүн: embodied learning бүлэгт inhibitory control болон AI ethics-тэй холбоотой шийдвэрийн accuracy сайжирсан
Хязгаарлалт: Stroop тест нь ёс зүйн зан үйлийг шууд хэмжээгүй; судлаачид inhibitory control-ийг шууд хэмжсэн гэж тодорхой дурдсан. (link.springer.com)
Хариулт авна.
Гэхдээ 5–6 настай хүүхэд «шударга», «аюулгүй», «итгэж болохгүй» гэдэг ойлголтыг зөвхөн үгээр сурах албагүй.
Зарим зүйлийг зөвхөн:
хийж байж ойлгодог.
2026 оны 9-р сарын 1-нд AI, Brain and Child сэтгүүлд нийтлэгдсэн нэг туршилтад 60 цэцэрлэгийн ахлах бүлгийн хүүхэд оролцжээ.
30 хүүхэд хоёр долоо хоногийн AI ethics embodied learning хөтөлбөрт, 30 нь уламжлалт storytelling хөтөлбөрт хамрагдсан.
AI-тай холбоотой ёс зүйн нөхцөлд биеэр хөдөлж, дүрд тоглон суралцсан бүлгийн хүүхдүүдийн inhibitory control буюу шууд хариу үйлдлээ барьж, зөрчилтэй нөхцөлд зөв сонголт хийхэд шаардлагатай хяналтын үзүүлэлт сайжирсан байна. Судлаачид үүнийг AI-ийн ёс зүйн шийдвэр гаргалтын чадвартай холбоотой гэж тайлбарласан ч Stroop тест нь ёс зүйн зан үйлийг шууд хэмжээгүй гэдгийг өөрсдөө тодорхой тэмдэглэсэн. (link.springer.com)
Надад харин нэг л зүйл үлдсэн.
Хүүхэд зарим зүйлийг сонсоод биш, хийж байж өөрийн болгодог юм байна.
Тэгээд би хүүхдийнхээ нэг өдрийг бодитоор ажиглаж байна.
Хүүхэд:
нэгэндээ тоглоомоо өгч байна.
Дүүгээ хүлээж байна.
Өөрийнхөө ээлжийг хүлээж байна.
Унасан найзыгаа босгож байна.
Буруу зүйл хийчихээд:
«Уучлаарай.» гэж хэлж байна.
Эдгээрийг бид ихэвчлэн сургалт гэж нэрлэдэггүй.
Гэхдээ магадгүй...
амьдрал өөрөө хүүхдийн хамгийн анхны ethics laboratory юм.
AI хүүхдэд:
«Шударга бай.» гэж тайлбарлаж чадна.
Харин тоглоомын үеэр найз нь хожиход:
хүүхэд яах бол?
AI:
«Бусдын хувийн мэдээллийг зөвшөөрөлгүй бүү ашигла.»
гэж хэлж чадна.
Харин найзынхаа нууцыг мэдчихээд:
хүүхэд яах вэ?
AI: «Худал хэлэх нь буруу.» гэж л тайлбарлаж чадна.
Харин өөрөө буруугаа нуух боломж гарвал:
хүүхэд яах бол?
Энд л боловсролын өөр нэг ялгаатай хэсэг эхэлдэг.
AI улам сайн тайлбарладаг болох тусам…
Хүүхэд юуг зөв гэж нэрлэхийг улам хурдан сурч болно.
Гэхдээ бид түүнээс илүү чухал зүйлийг асуух хэрэгтэй.
«Зөв гэдгийг мэдэж байгаа үедээ зөв үйлдэж чадаж байна уу?»
Энэ хоёрын хооронд:
туршлага,
давталт,
алдаа,
засах боломж,
өөр хүний мэдрэмжийг харах,
өөрийн хүсэлтэй зөрчилдөх
гэдэг маш урт зам бий.
Тэр замыг AI хүүхдийн өмнөөс туулж чадахгүй.
Хүүхэд тань «зөв» гэдгийг бүгдийг мэддэг болсон ч бодит амьдрал дээр зөв үйлдэж чадахгүй байвал...
бид түүнийг хангалттай сургасан гэж хэлж болох уу?
Өнөөдрийн эргэцүүллийг энд өндөрлөе.
AI хүүхдэд:
юу зөв болохыг
хэлж өгч чадна.
Харин хүүхэд:
зөвийг сонгох мөчтэй
өөрөө нүүр тулж байж суралцдаг зүйл бас бий.
Тиймээс ирээдүйн боловсролыг зөвхөн:
«Хүүхэд юу мэддэг вэ?»
гэж хэмжихгүй байх.
Заримдаа илүү чухал асуулт нь:
«Хүүхэд мэддэг зүйлээ амьдрал дээрээ яаж үйлдэл болгож чаддаг вэ?»
байж болох юм.
«30 Family of the AI Tour»